یامی؛ روایت یک روبات که رهبر ارکستر شد

دوازدهم سپتامبر در برج پیزای ایتالیا روباتی به نام یامی(yami) رهبری ارکستر فیلارمونیک لوکا و خواننده اپرا «آندره‌آ بوچلی» را بر عهده گرفت. این روبات ساخت شرکت «ای‌بی‌بی» یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های مهندسی دنیا در سوئیس است.

جایگزین‌شدن روبات در بسیاری از حرفه‌ها، داستان جدیدی نبوده و مقاومت برخی و اشتیاق برخی دیگر از انسان‌ها نیز قصه‌ای نگفتنی نیست؛ اما درباره یامی، به نظر می‌رسید ما انسان‌ها فکر نمی‌کردیم به این زودی‌ها دو بازوی مهندسی‌شده بتواند به هنر وارد شود. تکیه بر هنر به‌عنوان متعالی‌ترین مهارت انسانی و جایگزین‌پذیرنبودن آن، بهت ورود و آموزش یامی را بیش‌تر می‌کند؛ هرچند یامی نمی‌تواند خصلت‌های ذاتی انسان مثل پاسخ به تغییرات، احساسات و فاکتورهایی را که «به نظر می‌رسد» ماشین قادر به انجام آنها نیست، بر عهده بگیرد.

مدیرعامل شرکت «ای‌بی‌بی» می‌گوید: «من فکر می‌کنم ما واقعا تاریخ ساختیم و آینده‌ی اپلیکیشن‌های روباتیک را نوشتیم». با این جمله به نظر می‌رسد آینده‌ای متصور است که در آن با روبات‌ها و اپلیکیشن‌هایی رو‌به‌رو هستیم که محدودیت‌هایی کم‌تر از این دست خواهند داشت.

یامی بر یک کنترل سیستم متمرکز است و می‌تواند ژست‌ها را به‌سرعت یاد بگیرد تا نیازی به یادگیری زبانی طراحی‌شده نباشد.

درحالی‌که یک رهبر ارکستر دهه‌ها وقت صرف یادگیری رهبری می‌کند، یامی توانست در چند روز آن را بیاموزد؛ البته به این سادگی هم نبود. کاسونی، مدیر دپارتمان روباتیک «ای‌بی‌بی»، سرعت یادگیری یامی را این‌طور توصیف می‌کند: برای یادگیری شش دقیقه موسیقی، به 17 ساعت کار روی یامی زمان لازم است.

کاسونی در توضیح ساخت این روبات می‌گوید: «در گام اول، به روبات حرکات رهبر را آموزش دادیم. این نوعی از برنامه‌ریزی روبات است که در صنعت از آن استفاده و به آن آموزش حین برنامه‌ریزی گفته می‌شود؛ به این معنی که به جای آن‌که هر مرحله به صورت جداگانه در نرم‌افزار برنامه‌ریزی شود، روبات حرکاتی را که برای نمایش نیاز دارد، یاد می‌گیرد». آندرا کلمبینی، رهبر ارکستر سمفونیک سوفیا که خود بیش از 200 اجرا را رهبری کرده، مردی از گوشت و خون، آموزش حرکات یامی را بر عهده داشت.

وقتی یامی همه حرکت‌ها را یاد گرفت، او را تحت برنامه «روبات استودیو» قرار دادند. با این نرم‌افزار کاربران یامی می‌توانستند او را اصلاح کنند.

کاسونی معتقد است: «بزرگ‌ترین چالش، ترجمه حرکات ظریف، اما گسترده‌ای بود که برنامه‌ریزی روبات برای رهبری ارکستر به آن احتیاج داشت. این امر مستلزم تمرین و همکاری نزدیک رهبر و مهندس با یک‌دیگر بود؛ البته برای این کار به نرم‌افزار یا ابزار غیرعادی‌ای نیاز نبود».

با این همکاری تنگاتنگ میان رهبر و مهندس، سرانجام یامی توانست از اولین نت تا آخرین نت را ارایه دهد و نوازندگان او را دنبال کنند. بااین‌حال عاشقان موسیقی معتقدند یامی تنها می‌تواند قطعات آموزش‌دیده و از پیش تعیین‌شده را رهبری کند، اما نمی‌تواند کنش و واکنش و بداهه‌ای را با نوازندگان تجربه کند.

کلمبینی، استاد زنده روبات، نیز معتقد است: «هیچ راهی ندارد که روبات بتواند جایگزین حرکات و احساسات یک رهبر شود؛ چون هیچ روحی ندارد و فقط دو بازوست، بی‌مغز و بی‌قلب».

یکی از نوازندگان ویلن که در این ارکستر شرکت داشت، رهبری یامی را این‌طور توصیف می‌کند: «متأسفانه این روبات هیچ جایی برای بداهه‌نوازی نمی‌گذارد. باید با روبات پیش بروی، اما چاره چیست؛ به نظر می‌رسد آینده همین است».

به‌هرحال به نظر می‌رسد فعلا ساخت این روبات‌ها بیش‌تر به ماجراجویی شبیه باشد تا جایگزینی، اما دور نیست زمانی که انسان به تعالی‌های بیش‌تری برای حفظ خود و اثبات توانمندی‌هایش به روبات‌ها نیاز داشته باشد و این موضوع بیش از آنکه ترسناک باشد، انگیزه‌دهنده است تا انسان در قلمروهایی که مالکیت مسلم آنها را از آنِ خود می‌داند، بیش‌تر و بیش‌تر به تعالی خود بیندیشد.

«روبات‌ها به تصاحب تصورات هنرمندان، رسانه‌ها و مردم عادی ادامه می‌دهند و هیچ‌کس نمی‌داند تا کجا پیش خواهند رفت...».