چاق، پیر، فرتوت و ناتوان، توصیفات آشنایی است که مصنوع انحصار با خود به همراه می‌آورد. گویی این سرنوشت محتوم بازاری است که گرفتار انحصار شده. مثال ملموس آن، صنایع خودروسازی است که سال‌ها شعار حمایت از صنایع داخلی، آن را به صنعتی ورشکسته بدل کرده که محصولات آن، توان رقابت را از دست داده و همچنان با دوپینگ دولتی سرِ پا ایستاده است. فرقی نمی‌کند محصول این فضای انحصاری خودرو یا محصولات تصویری باشد. آنچه در نهایت به بار خواهد آمد، نارضایتی متقاضیان است. صداوسیمای جمهوری اسلامی با بیش از 48 هزار کارمند و ساختاری عریض‌وطویل، به ساخت بوروکراتیک خود افزوده است. سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر، نام نهاد تازه‌تأسیسی است که تاکنون مجوز فعالیت 11 تلویزیون تعاملی را صادر کرده است؛ گویی نهادی به جای رقابت با رقبای خود، به برگزارکننده رقابت تبدیل شده است. اما این نخستین تلاش صداوسیما برای شکل‌دادن انحصار نیست. صداوسیما به مدت دو دهه است که تلاش می‌کند با ارائه تفاسیر و توجیهاتی، نقش خود را به‌طورکلی در حوزه ارتباطات بگستراند تا از این طریق، مدخلی برای مدیریت بوروکراسی عریض‌وطویل و ناکارآمد خود پدید آورد. همان‌گونه که نصرالله جهانگرد، معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، نقل می‌کند: «در کشور ما نزدیک به دو دهه است که صداوسیما تلاش می‌کند یک تفسیر فرهنگی خاص را درباره مسائل تکنولوژیک ارائه کند و بگوید هر پدیده و پیامی که به صورت فیلم و تصویر درمی‌آید؛ تلویزیون نام دارد و ما مسئول آن هستیم؛ بنابراین خود را مسئول آن می‌داند و برای آن، لایحه درست می‌کند تا این اختیار را کسب کند و آن را در قالب نام‌هایی مانند گسترده، پوشا و فراگیر ارائه دهد». او با کنار هم قراردادن پازل‌هایی تاریخی بر ادعای خود صحه می‌گذارد: «نزدیک به دو دهه پیش، حدود سال‌های 75، دوستان در مجموعه صداوسیما، دائما درصدد این بودند که در سطوح تصمیم‌گیری کشور این موضوع را جا بیندازند که مسئله ارتباطات تصویری یک امر اختصاصی تلویزیونی است و آنها صلاحیت مدیریت آن را دارند و موج‌های مختلفی را به وجود آوردند تا در سال 77 نیز در مجمع تشخیص مصلحت، زمانی که سیاست‌های کلان برای بخش ارتباطات در حال تدوین برای برنامه سوم توسعه بود، این بحث را مطرح کردند که مخابراتی‌ها صلاحیت فرهنگی برای هدایت اینترنت را ندارند و ما صلاحیت فرهنگی برای هدایت اینترنت را در اختیار داریم. این طرح نیز با بحث‌های گسترد‌ه‌ای که صورت گرفت، در نهایت تصویب نشد. در دور دیگری در شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در حال تدوین ضوابط ISP ها بودیم. با وجود ارائه ضوابط متقن، این طرح مورد عنایت و تصویب قرار نگرفت. به‌همین‌ترتیب به صورت موجی و آبشاری و با بیان‌های مختلف، این‌قبیل موضوعات وارد عرصه تصمیم‌گیری‌های سیاسی و قانونی کشور شد».

نصرالله جهانگرد در پاسخ به این سؤال که چه چیزی موجب ارائه این تفسیر فرهنگی صداوسیما می‌شود می‌گوید: «صداوسیمای ایران تنها سازمان تلویزیونی جهان است که خود شبکه فرستنده دارد. بخش بزرگی از بودجه‌ها در صداوسیما صرف شبکه عظیم فرستنده‌ها در سراسر کشور می‌شود که هیچ مشابهی در دنیا ندارد و دیگران سرویس‌ها را خریداری می‌کنند. بنده چندین‌بار پیشنهاد داده‌ام که صداوسیما را به دو مؤسسه تفکیک کنند. یک مؤسسه مخابراتی و یک مؤسسه تلویزیونی. درعین‌حال این مؤسسه مخابراتی به طور انحصاری سرویس دهد و از سویی این‌قدر امکانات دارد که می‌تواند به طور مستقل مخابرات شود و با دریافت مجوز مخابرات، خدمات مخابراتی نیز ارائه دهد. در نتیجه، دائما برای حفظ این شبکه پرهزینه به دنبال توصیفات و توجیهاتی هستند». جهانگرد به‌درستی به این موضوع اشاره می‌کند که «تلاش‌های صداوسیما چیزی جز راهی برای تأمین هزینه‌های سرسام‌آور فرستنده‌های آن نیست». او مناقشات فعلی را که یک سوی آن صداوسیماست، بر همین اساس تفسیر می‌کند و اضافه می‌کند: «در سال‌های اخیر این موضوع به‌شدت اوج گرفته و دوستانِ صداوسیما در تلاش‌اند تا این موضوع را مطرح کنند که «آی‌پی تی‌وی»‌ها یک امر تلویزیونی است؛ درحالی‌که یک امر مخابراتی است ... . آنها تلاش کردند سیاست خود را به پیش ببرند و برای یک دهه، مانع ارائه این خدمات در کشور شدند». جهانگرد با مرور تاریخی تحولات ارتباطی و تکنولوژیک در جهان بر این موضوع تأکید می‌کند که مفاهیم ارتباطی مبتنی بر آی‌پی شکل گرفته، همان الگویی که ارتباطات مخابراتی در عصر جدید را شکل می‌دهد و بر اساس این واقعیت، تلویزیون‌های تعاملی اساسا بر اساس یک روند طبیعی و تاریخی در ساحت مخابرات تعریف و گنجانده می‌شود. او می‌گوید: «تکنولوژی IPTV یا ترکیب فایل‌های مبتنی برIP با تلویزیون کمتر از 15 سال است که در دنیا به صحنه تکنولوژی وارد شده و دوره اوج خود را تقریبا طی کرده است و در حال افول است. حدودا 7-8 سال است که «اوتی‌تی»ها با توسعه موبایل‌ها جایگزین شده‌اند و بسیاری از کاربرد‌های فرهنگی و اقتصادی را پوشش داده‌اند. به‌طورکلی باید سه موضوع را تفکیک کرد. اساس زبان ارتباطات و مفاهمه، ویژوالیز و تصویری شده است. این شرایط در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی، هنری، اقتصادی، اجتماعی و ... گسترش یافته است. این زبان و ابزار در هر جایی قابل استفاده است: در فرهنگ، خدمات، خبر، رسانه و ... ارتباطات دنیا بیش از 15 سال است که دچار یک ادغام تکنولوژیک شده است. تا پیش از این، تکنولوژی ارتباطی کامپیوتر‌ها مبتنی بر پروتکل آی‌پی ‌یا اینترنت پروتکل بوده است و تکنولوژی ارتباطات مخابراتی عمدتا TVM/PMC بود؛ یعنی نوع سیگنالی متفاوت بود. در طول این سال‌ها شاهد این موضوع هستیم که در ساختار‌های مخابراتی تمام این مدل تغییر می‌کند و بر مدل آی‌پی می‌نشیند. در واقع سویچ‌های مخابراتی مبتنی بر آی‌پی هستند؛ یعنی همان پروتکل و استانداردی که برای اینترنت اتفاق می‌افتد، برای مخابرات هم هست. سوم در همه کشورهای دنیا، رادیو و تلویزیون وجود دارد که پخش یک‌طرفه است و در دنیا نمونه‌های کاملا دولتی، خصوصی یا ترکیبی از آنها وجود دارد. معمولا تلویزیون‌ها با تنوع کمتر و تلویزیون‌های خصوصی با تنوع بیشتری محصولات خود را ارائه می‌دهند».

جهانگرد معتقد است این سه پدیده در کنار هم رشد کردند و با ادغام‌شدن بستر‌های مخابراتی و اینترنتی، این فرصت ایجاد شد که همان تصاویر تلویزیونی روی محیط مخابراتی و اینترنتی قابل انتقال باشد؛ یعنی می‌توان محتوا را به صورت تصویری منتقل کرد. او اضافه می‌کند: «اساس تمام ارتباطاتی که دو طرف یکدیگر را می‌شناسند و به یکدیگر آدرس می‌دهند و قدرت انتخاب دارند، مخابراتی است. در حالتی که محتوایی تصویری و صوتی ایجاد شد و در محیط فرکانس یا مخابراتی مبادله شد و هیچ محدودیتی در آن وجود ندارد و برای فرستنده الزاما مخاطب نامعین است؛ این تعریف استاندارد و معین تلویزیون در جهان است».

او همچنین با اشاره به روند‌های جهانی در این خصوص می‌گوید: «در دنیا شرکت‌های اپراتوری مخابراتی همگام با تغییرات ایجادشده در هنگام بازاریابی به مخاطبان پیشنهاد ارتباط ثابت به خانه‌ها، اینترنت در سبد‌های مختلف ارائه می‌دهند. برخی از آنها با شرکت‌های موبایلی جوین شده‌اند و ارتباطات موبایلی را هم ارائه می‌دهند. در سبد پیشنهادی آنها چندین کانال تلویزیونی نیز وجود دارد. در واقع این شرکت با شرکت تلویزیونی قرارداد می‌بندد و برنامه‌های آن را به مخاطبان می‌فروشد. ممکن است یک شرکت تلویزیونی یک شرکت مخابراتی را خریداری کند یا بلعکس؛ اما این روند یک عرف جهانی است. کنار اینها هزاران تهیه‌کننده برنامه هستند که برنامه‌های خود را به شرکت‌های مخابراتی یا تلویزیونی می‌فروشند و تهیه‌کنندگان آزاد محسوب می‌شوند».

جهانگرد با اشاره به تلاش صداوسیما برای پیش‌بردن این مسیر می‌گوید: «در این زمینه صداوسیمایی‌ها نامه‌ای از مقام معظم رهبری گرفته‌اند. ایشان با دقتی که داشته‌اند صوت و تصویر فراگیر را مرقوم داشته‌اند؛ اما توضیح فنی را به شورای‌عالی مجازی و مجلس موکول کرده‌اند. دوستان صداوسیما پیش‌نویسی را به مجلس ارائه کردند و از طریق مجلس، موضوع را به پیش بردند. در آنجا به‌تدریج این موضوع در حال روشن‌شدن است که هر تصویر تلویزیونی لزوما به سازمان صداوسیما مربوط نمی‌شود».

او معتقد است اگر این رویه، بد تفسیر شود؛ بدین معنی است که باید تمام شرکت‌های مخابراتی بسته و به صداوسیما تحویل داده شود. جهانگرد می‌گوید: «تمام خدماتی که شرکت‌های مخابراتی ارائه می‌دهند بر اساس آی‌پی است. نمی‌توان پروتکل آی‌پی را از شرکت‌های مخابراتی جدا کرد و این بدان معنی است که باید مخابرات را به طور کامل در تلویزیون ادغام کنیم. اگر نظام این تصمیم را گرفته ما به عنوان کارمند تابع‌ایم؛ اما اگر نظری کارشناسی بخواهید، در دنیا سازمان‌های تلویزیونی تولید محتوا می‌کنند و آن را از طریق شرکت‌های مخابراتی عرضه می‌کنند. درحالی‌که موضوع پخش رادیو و تلویزیون زنده یک قانون مستقل دارد و هیچ مخابراتی مجاز نیست که این کار را انجام دهد».

او در بخش‌های دیگری از این گفت‌وگو به نگرانی‌های خود در خصوص کارکرد‌های «وی‌او‌دی‌«ها، نسبت فعلی «وی‌او‌دی»ها و اپراتور‌ها و نقش رگلاتوری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در این خصوص می‌پردازد. جهانگرد در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو می‌گوید: «توسعه، رشد و بالندگی محصول یک نظم، مدیریت صحیح و حمایت است. در محیطی که مدیران با یکدیگر اختلاف دارند و به طور دائم این اختلاف، منجر به ضربه‌زدن به بازار می‌شود، رشد متوقف می‌شود. در فقدان وحدت رویه حتی با تشکیل شورای‌عالی مجازی این اتفاق رخ نداد. وقتی شبکه‌های اجتماعی را حمایت نمی‌کنیم و دست آنها را باز نمی‌گذاریم تا به طور طبیعی رشد کنند، خدایی نکرده ممکن است در یک رقابت سخت با رقبای خارجی از میدان به در شوند»

پیشنهاد پیشران توسعه به شما : «آی‌پی‌تی‌وی»ها اصلا استارت‌آپ نیستند!