در گفتوگو با مهرداد عربشاهی، مشاور مدیرعامل شرکت داده‌پردازی، عنوان شد:
چالش تأمین مالی مانع توسعه «آیتی» در ایران

مهرداد عربشاهی از سال­‌های ابتدایی حضور شرکت «آی‌بی‌ام» در ایران (پیش از انقلاب) در این شرکت حضور داشته و پس از رفتن «آی‌بی‌ام» توانست همه آن برنامه‌ها را ادامه داده و با تشکیل شرکت داده‌پردازی ایران، به سر پا نگه‌داشتن سیستم­‌های کاربردی بانک‌ها و وزارت‌خانه کمک کنند. او بزرگ‌ترین چالش شرکت‌­های رایانه‌­ای و آی‌تی را در ایران، چالش تأمین مالی برای اجرای طرح‌­های توسعه می‌داند و معتقد است با ورود به بازار سرمایه برای این شرکت‌ها تنها بخشی از این مشکل حل می‌شود؛ چراکه هنوز سهام‌داران ایرانی با فرهنگ حفظ سود در شرکت و اجرای طرح‌های بزرگ برای افزایش ثروت خود فاصله دارند. مشاور مدیرعامل شرکت داده‌پردازی ایران تغییر تفکر و افزایش آگاهی تکنولوژیک مدیران را مهم‌ترین نیازمندی برای رشد و توسعه صنعت آی‌تی کشور می ­داند.

 

آنطور که من اطلاع دارم شرکت دادهپردازی ایران در قبل از انقلاب متعلق به «آیبیام» بوده و بعدها شرکت دادهپردازی ایران از دل آن متولد میشود.

بله؛ شرکت داده‌پردازی ایران در قبل از انقلاب متعلق به «آی‌بی‌ام» بوده است.‌ «آی‌بی‌ام» شرکت تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری و آموزشی بود که ایران را به‌عنوان نماینده‌ی منطقه‌ی خاورمیانه برای فعالیت انتخاب کرده بود و افراد کشورهای همسایه نیز برای آموزش باید به این‌جا می‌آمدند. این شرکت هنگام ترک ایران سهام خود را به‌طور کامل به دولت ایران واگذار می­ کند و برای فروش قطعات و خدمات تعمیر و پشتیبانی تجهیزات به‌جای‌مانده نیز اعلام آمادگی کرده بود.

شرکت«آی‌بی‌ام» برای اولین‌بار در حدود ۶۰ سال پیش برای انجام سرشماری کشور ایران به ورود تجهیزات سخت‌افزاری به ایران اقدام کرد، به تدریج با «Operating System»ها ادامه داد،‌ سپس وارد فاز Solution کسب‌وکارها شد. آخرین فعالیت «آی‌بی‌ام» هنگام انقلاب ایران، ارایه سرویس‌های کامپیوتری اعم از سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به دولت، وزارتخانه‌ها و بانک‌های ایرانی بود.

این همکاری هنوز ادامه دارد؟

خیر؛‌ چراکه «آی‌بی‌ام» طبق قوانین آمریکا اجازه همکاری با ایران را ندارد. اگرچه مایل به همکاری با ایران است؛ اما قوانین دولتی آمریکا این اجازه را به او نمی‌دهد.

بعد از رفتن «آیبیام» شرکت دادهپردازی ایران وظیفه ارایه سرویسهای سختافزاری و نرمافزاری به دولت و بانکها را بر عهده گرفت؟

بله،؛ با ایجاد داده‌پردازی وظیفه نگهداری از این تجهیزات و خدمات پشتیبانی به بانک‌ها و وزارتخانه‌ها را داده‌پردازی بر عهده گرفت. تجهیزات اصلی شرکت در آن زمان شامل main frameهای بزرگ بود.

شرکت شما با روش جایگزینی تجهیزات، خود را از خریدار قطعات «آیبیام» مستقل کند و از شرکت دیگری این قطعات را خریداری کند؟

خیر؛‌ در دنیا هیچ شرکتی نتوانسته است با «آی‌بی‌ام» رقابت کند، در این شرکت ١٣ هزار دانشمند از سراسر دنیا مشغول به کار هستند و بیش‌ترین ثبت اختراع را در دنیا دارد. همچنین به اندازه فروش نفت ایران، هزینه‌ی تحقیقات این شرکت است.

با توجه به قدمت بیش از ۴۰ساله شرکت دادهپردازی ایران، فکر نمیکنید سرمایه ثبتی ۶۵ میلیارد تومان برای این شرکت بسیار پایین است و ارزش شرکت در حال حاضر under value است؟

بله؛ همین‌طور است.

با تمام این موارد، دادهپردازی به بورس پیوست. چطور این تصمیم گرفته شد؟

بعد از سال‌های طولانی، مدیریت بخش خدمات کامپیوتری شرکت داده‌پردازی به این فکر افتادیم که برای آی‌تی این مملکت چه کاری انجام داده‌ایم. از طرفی به دلیل این‌که این شرکت دولتی بود، خطر مدیریت دولتی و نگاه سیاسی می‌توانست باعث توقف رشد شرکت شود. بنابراین با تبدیل‌شدن به شرکت سهامی عام،‌ خصوصی‌سازی شرکت از طریق بورس را انتخاب کردیم؛ به‌این‌ترتیب داده‌پردازی ایران در سال ۱۳۷۱ به‌عنوان اولین شرکت این صنعت وارد بورس تهران شد؛ اما به نظر من همیشه در بورس ایران ارزش‌گذاری شرکت‌های صنعت آی‌تی و ارتباطات با چالش مواجه بوده است و به‌درستی از سوی فعالان این بازار ارزش‌گذاری نمی­ شوند.

خوب با توجه به درآمدهای سالانه شرکت امکان ارزشگذاری وجود دارد؟

دقیقا یکی از دلایل اصلی این مشکل ارزش‌گذاری صرفا بر مبنای درآمد شرکت است؛ شرکت‌های صنعت ‌فناوری اطلاعات باید بر اساس برآورد آینده شرکت قیمت‌گذاری شوند.

با توجه به مسایل بهوجودآمده،به نظر میرسد آیندهی سودآوری شرکتهای فناوری اطلاعات و رایانهای در ایران چندان درخشان نباشد.

بله؛ اما این به آن دلیل است که عمده سودهای کسب‌شده بلافاصله بین سهام‌داران تقسیم می‌شود؛ درحالی‌که در دنیا شرکت‌های آی‌تی همه سودهای کسب‌شده را مجدد در طرح توسعه سرمایه‌گذاری می‌کنند و با توجه به سرمایه‌گذاری مجدد از پرداخت مالیات معاف می‌شوند. با توجه به اجرای طرح توسعه پی‌در‌پی، این شرکت ها بزرگ و بزرگ‌تر می ­شوند و قیمت سهام آن‌ها نیز روزهای خوبی را تجربه می‌کند.

اما متأسفانه در ایران عموما سهام‌داران تنها به فکر تقسیم سود هستند و مشاهده می‌شود که شرکت‌هایی در بورس ایران برای تقسیم سود در مجمع اقدام به فروش دارایی شرکت می‌کنند.

بنابراین علت عدم رشد سرمایه شرکت دادهپردازی تقسیم سود زیاد در مجامع و انجامندادن طرح های توسعه بوده است؟

باید توجه کرد ممکن است یک شرکت سال‌ها سودی نداشته باشد؛ اما سرپا باشد و به حیات خود ادامه دهد؛ اما در صورت نداشتن نقدینگی، حتی یک سال نیز نمی‌تواند دوام بیاورد. به عبارتی نقدینگی به‌عنوان عامل مهم شرکت‌داری می‌تواند باعث نجات و استمرار فعالیت شرکت‌ها شود.

متأسفانه یکی از مشکلاتی که با ورود به بورس ایجاد می‌شود، انتظار سهام‌داران برای تقسیم سود است که سبب خروج نقدینگی از شرکت می‌شود. این فرهنگ باید در بورس ایران ارتقا یابد.

ما نیز سه راه برای تأمین نقدینگی داریم؛ افزایش سرمایه، وام بانکی و پیش‌فروش محصولات. تا قبل از ورود به بورس، به دلیل دولتی‌بودن شرکت، امکان افزایش سرمایه وجود نداشت؛ اما بعد از ورود به بورس، تا حدودی از این امکان استفاده کردیم. مشکل اصلی ما، شرکت‌داری بود. ما در کنترل و توسعه صنعت آی‌تی دچار مشکل بودیم و بهترین راه‌حل آن استفاده از شریک خارجی بود. به همین دلیل مجدد به فکر استفاده از شرکت «آی‌بی‌ام» بودیم. «آی‌بی‌ام» در زمان جنگ اول خلیج‌فارس تقریبا به‌طور کامل از منطقه خارج شده بود. بالاخره از طریق مدیران و کارمندان ایرانی این شرکت، مذاکره با آن را آغاز کردیم؛ در این مذاکرات مدیرعامل شرکت «آی‌بی‌ام» چندین‌بار از ایران و شرکت داده‌پردازی بازدید کرده بود و تیم‌های کارشناسی نیز برای بررسی کارشناسی مالی و فنی شروع به کار کرده بودند و تا حوالی سال 1385 مذاکرات تا اقدامات نهایی پیش رفت؛ اما بعدها با پیگیری‌نشدن از طرف ایران و شرکت داده‌پردازی موضوع خاتمه یافت.

وقتی شراکت با شرکت «آیبیام» منتفی شد دادهپردازی فعالیت خود را همچنان با روال و فعالیت­های قبلی ادامه داد؟

با برنامه‌ریزی جدید، اقدام به طرح‌های توسعه و تعریف فعالیت‌های جدید برای شرکت کرده‌ایم، ‌به‌طوری‌که یکی از محورهای فعالیت جدید ایجاد cloud و تغییر فعالیت از فروش تجهیزات به سمت فروش سرویس‌ها و خدمات خواهد بود. در آینده نیاز به وجود یک کامپیوتر کامل در همه منازل نخواهد بود، بلکه افراد فقط با وجود یک display (مانند مانیتور یا نوت‌بوک) می‌توانند کارهای خود را از منزل انجام دهند ‌(با استفاده از سرویس‌های شرکت‌های ‌ارایه‌دهنده سرویس). ‌ به عبارتی افراد نیازی ندارند برای خرید همه تجهیزات کامپیوتری هزینه پرداخت کنند. این طرح سه مرحله دارد؛ به‌طوری‌که افراد در مرحله اول اقدام به اجاره خدمات سخت‌افزاری (‌پروسسور، فضای دیسک و...) کرده، در مرحله بعدی نرم‌افزارهای مورد نیاز خود را اجاره می‌کنند و در مرحله سوم خدمات اپلیکیشن نیز در صورت نیاز مشتری طراحی و ارایه می‌شود.

در حال حاضر چالش اصلی انجام این طرح چیست؟

نقدینگی؛ چالش اصلی همه طرح های توسعه در دنیا همین نقدینگی ‌است.

چرا تأمین مالی این طرح را از طریق بازار سرمایه پیگیری نکردید؟

در حال مذاکره با یک سرمایه‌گذار بانکی برای انجام این طرح هستیم.

در ایجاد سرورهای Cloud همیشه بحث امنیت اطلاعات کاربران مطرح است که مانع از پذیرش آن از سوی بسیاری از کاربران میشود.

درست است؛ اما این بحث تقریبا بی‌معنی است. چگونه است که در کشوری مانند آمریکا که همه خدمات از طریق بخش خصوصی و ‌به همین طریق اجرا می‌شود، امنیت در بالاترین سطح ممکن قرار دارد.

فکر نمیکنید این موضوع نشأتگرفته از فرهنگ جامعه ماست که همه نسبت به هم بیاعتماد شدهاند؟

خیلی فرقی نمی‌کند؛‌ در هر صورت حتی با وجود این تفکرات باز هم فساد سیستمی ‌در کشور وجود دارد و دزد همیشه دزد است. باید ابتدا رشد علمی و عقلی ایجاد شود تا ترس بی­ مورد وجود نداشته باشد.

خب ممکن است همین موضوع اطمیناننداشتن به امنیت این شبکه، بزرگترین ریسک برای دادهپردازی در زمان اجرای این طرح باشد و استقبال خوبی صورت نگیرد.

قطعا اولین مشتریان این طرح کسانی هستند که با توجه به آگاهی و علم کامل، به این موضوع حساس نیستند؛ افرادی مانند برنامه­نویسان، ‌software developer و چنین شرکت‌ها به‌عنوان بزرگ‌ترین مشتریان این طرح خواهند بود؛ چراکه این افراد علاوه بر داشتن دانش لازم، برای انجام کارهای خود نیاز به دیتا‌ی مجازی بزرگ‌تری دارند که اجاره تجهیزات این شبکه‌ها بهترین امکان برای آن‌ها خواهد بود. اکنون نیز بسیاری از تجهیزات اصلی و بزرگ بانک‌ها در شرکت داده‌پردازی ایران مستقر است و بانک‌ها بزرگ‌ترین مشتریان ما هستند؛ اما در طرح‌های جدید، بانک‌ها در آخرین مرحله قرار خواهند گرفت.

همچنین شرکت داده‌پردازی می‌تواند با کم‌ترین هزینه، تجهیزات و تکنولوژی را که شرکت‌هایی مانند اوبر (‌Uber) در دنیا استفاده می‌کنند، برای شرکت‌هایی در ایران مانند اسنپ پیاده‌سازی و اجرا کند؛ ‌حتی تیم‌هایی از شرکت‌های هندی برای انجام امور نرم ­افزاری آن، پس از بازدید از این‌جا اعلام آمادگی کرده بودند؛ اما ابتدا لازم است ذهن تکنولوژیکی مدیران شرکت‌ها برای پذیرش چنین سرمایه‌گذاری‌هایی توسعه یابد.

‌طرح اصلی دیگر برای آینده‌ی داده‌پردازی ایجاد (IOT (Internet Of Things خواهد شد. در آینده نزدیک همه دنیا از این تکنولوژی بهره خواهند گرفت و همه زندگی و وسایل اطراف ما به صورت هوشمند درخواهد آمد. پیش‌بینی می‌شود در پنج سال آینده در حدود دو‌ هزار میلیارد دلار تجارت ‌IOT در دنیا باشد. داده‌پردازی نیز در حال حاضر آزمایشگاه این طرح را ایجاد کرده است و با ایجاد تیم‌های از نخبگان دانشگاهی، در حال کار روی ابزارها و کاربردهای مختلف تکنولوژی IOT در زندگی هستند. حتی در این راستا بزرگ‌ترین مناقصه کشور در این بخش را که مربوط به هوشمندسازی مصرف آب و برق شرکت فرودگاه ­های کشور است، برنده شده و در حال کار روی این پروژه هستیم.

همچنین با ایجاد استارت‌آپ ویکند و اختصاص بودجه، امکانات و جذب دانشجویان نخبه، در حال کار با این دانشجویان هستیم تا تولیدات این جوانان را با مشارکت شرکت داده‌پردازی به مرحله تجاری‌سازی برسانیم.

در حال حاضر در ایران بسیاری از شرکتها و نهادها شعار حمایت از استارتآپ را مطرح میکنند. آیا این طرح شما مانند آنها خواهد بود؟

بله؛ در ایران همه این شعار را مطرح می‌کنند؛ اما کار ما سرمایه‌گذاری در این صنعت است و استارت‌آپ ­ها برای ما می‌تواند مزیت‌های بسیاری را ایجاد کنند؛ بنایراین ما بیش از همه به استارت‌آپ­‌ها نیازمندیم.

در ایران در بحث شرکت‌داری و روابط بین ارکان شرکتی نیز مشکلات بسیاری داریم که برخی از آن‌ها ناشی از انتخاب سیاسی مدیران است. طبق اصول شرکت‌داری، مدیرعامل باید از طرف هیأت‌مدیره انتخاب شود و در راستای اهداف و اختیاراتی که هیئت‌مدیره به او اعلام می‌کند، برنامه اجرایی ارایه کند و هر ماه یا هر سه ماه یک بار، نتایج و میزان تحقق اهداف را گزارش دهد؛ اما در ایران معمولا به دلیل انتخاب گزینشی و سیاسی، بحث ارایه گزارش کار نیز به صورت جدی پیگیری نمی‌شود. اگرچه برای شرکت ­های بورسی این موضوع یک الزام است و انجام می­ شود.

آیا توانستید از پتانسیلهای بورس برای تأمین مالی و افزایش سرمایه بهره لازم را ببرید؟

تا حدودی بله؛ اما به‌تازگی با درخواست افزایش سرمایه ما موافقت نشده است و همچنان در تلاش و پیگیری برای اجرای افزایش سرمایه و تأمین مالی برای اجرای پروژه‌ها هستیم. اگرچه در‌این‌باره مدیرعامل و مدیرمالی شرکت می‌توانند اظهارنظر دقیقی کنند؛ اما ما برای اجرای این طرح‌های اصلی همچنان ‌معطل نقدینگی هستیم.

ورود به بورس میتواند برای شرکتهایی که در این حوزه فعالیت میکنند، مزیتی داشته باشد؟

ورود به بورس در ذات خود بسیار خوب است؛ اما نقش بازدارندگی بورس فعال‌تر شده است و همین امر سبب فشار بر شرکت‌ها می‌شود. یک نمونه اصلی آن در ا‌صرار سهام‌داران در تقسیم سود و خروج نقدینگی از شرکت است که سبب توقف رشد فروش شرکت‌ها می‌شود.

اما شاهد هستیم در بسیاری از مجامع نماینده بورس به سهامداران توصیه میکنند سود کمتری توزیع کنند و تشویق به سرمایهگذاری مجدد در شرکت میکنند.

‌بله؛ ‌متأسفانه سهام‌دار عمده گاهی اصرار بر تقسیم سود حداکثری دارد و توجهی به اجرای طرح توسعه شرکت ندارد. در ایران کسی به فکر اجرای طرح ­های بزرگ نیست و عموما نگاه کوتاه‌مدت دارند و همین نگاه سبب رکود، رخوت‌ و درجازدن می‌شود. اجرای یک طرح توسعه بزرگ و شروع درآمدزایی در صنعت آی‌تی حداقل نیاز به سه سال زمان دارد؛ به‌طوری‌که در سال اول باید partner, product و ‌market را پیدا کرد، در سال دوم در کنار تیم‌سازی باید استراتژی‌ها و روش‌های فروش محصول شناسایی شود و در سال سوم طرح می‌تواند وارد بحث درآمدزایی شود؛ اما در ایران کسی تحمل سه سال صبر را ندارد؛ همه به فکر برداشت میوه هستند، ولی کسی به فکر کاشت درخت نیست. به فکر خوداتکایی و استقلال هستند؛ اما استقلال و خوداتکایی که یک چوپان افغان روی قله کوه و در تنهایی و فقط با شیر بز زندگی را سپری می‌کند؛ در‌حالی‌که باید بدانیم امروز قدرتمندترین کشور جهان وابسته‌ترین کشور است. در دنیای امروز استقلال به معنای انجام همه امور به‌تنهایی نیست.