روزنامه‌‎ی انگلیسی گاردین با مادر مخوف‌ترین تروریست تاریخ معاصر گفت‌وگو کرد
اصلاحات سعودی نقطه‌ی برابر اندیشه‌ی اسامه

نزدیک به دو دهه از ظهور نام بن‌لادن در دنیا می‌گذرد. زمانی این نام مترادف با ترس و دلهره برای امنیت جهان بود؛ زمانی که نام اسامه به‌عنوان فرمانده اصلی بزرگ‌ترین عملیات تروریستی در نیویورک بر سر زبان‌ها افتاد. اگرچه فاجعه‌ی خلق‌شده از سوی او در نیویورک به وقوع پیوست و عمده مبارزاتش در افغانستان و پاکستان سپری شد؛ اما نامش با عربستان سعودی عجین شده بود. تا سال‌ها عربستان را با نام این تروریست دهشتناک می‌شناختند؛ اتفاقی که امروز به شیوه‌ای تازه‌ برای محمد بن‌سلمان روی داده است.

خبرنگار روزنامه انگلیسی گاردین به‌تازگی به بندر جده در عربستان سعودی رفته و در عمارتی مجلل، میهمان خانواده بن‌لادن بوده است. در این قرار مصاحبه، علاوه بر مادر بن‌لادن، دو برادر و ناپدری اسامه نیز حضور داشته‌اند. آلیا غانم، مادر اسامه، به دوران کودکی پسرش اشاره می‌کند که سربه‌راه و دوست‌داشتنی بود. آغاز سرکشی‌های اسامه هم‌زمان با ورود او به دانشگاه عبدالعزیز در عربستان بود؛ جایی که با اندیشه‌های افراطی و تندروی‌های مخصوص شاخه‌ای از اخوان‌المسلمین آشنا شد. مادرش دراین‌باره به روزنامه گاردین گفت: اسامه هنوز 20ساله نشده بود که از سوی شارحان این ایده‌ها شست‌وشوی مغزی شد. آلیا غانم درباره آن روزها می‌گوید پسرش او را در جریان فعالیت‌های خود قرار نمی‌داد؛ چراکه مادر را دوست داشت و نمی‌خواست اسباب رنجشش را فراهم آورد.

حسن، برادر کوچک‌تر اسامه، نیز به روزگار اشغال افغانستان به دست ارتش شوروی اشاره کرد و از روحیات برادرش در آن روزها گفت: «اسامه اعلام کرد به افغانستان می‌رود تا علیه نیروهای شوروی مبارزه کند؛ موضوعی که باعث افتخار خانواده شد. همه ما از این تصمیم او احساس غرور می‌کردیم».

سال ۱۹۹۹ موعد آخرین دیدار خانواده با پسری بود که حالا به‌عنوان مجاهد در افغانستان حضور داشت. او دو سال بعد به شماره‌یک تروریست‌های خطرناک جهان تبدیل شد. مادر و برادرانش بیرون قندهار در مقر مخفیانه‌ای نزدیک فرودگاه با او دیدار کردند. غانم، مادر بن‌لادن، درباره روز حمله به ساختمان‌های تجارت جهانی می‌گوید: «وقتی خبر را شنیدیم، همه مطمئن بودیم کار اسامه است».

زمانی که مارتین چولاف، روزنامه‌نگار انگلیسی روزنامه گاردین، تصمیم به مصاحبه با مادر بن‌لادن گرفت، آلیا با هیچ رسانه‌ای گفت‌وگو نمی‌کرد. مهر تأیید و اجازه ورود چولاف به عمارت بن‌لادن‌ها را محمد بن‌سلمان صادر کرد؛ کسی که این روزها به نظر می‌رسد در طرف دیگر صفحه‌‌ی شطرنج عربستان قرار دارد. خانواده‌ی بن‌لادن از پسر جوان پادشاه که ولیعهد پادشاهی پدر نیز شده است، به‌عنوان عنصر روبه‌روی اسامه یاد می‌کنند.

دورانی که بن‌لادن در صدر گروه تروریستی القاعده تلاش می‌کرد تا ایدئولوژی‌های تأیید‌شده خود را در سراسر خاورمیانه به‌عنوان قانون حاکم کند، محمد بن‌سلمان هنوز ۱۵ سال داشت؛ اما امروز به گفته آلیا غانم، مادر معروف‌ترین تروریست تاریخ، زن‌ها در عربستان سعودی حق حیات اجتماعی پیدا می‌کنند. زنان این کشور به‌تازگی امکان رانندگی پیدا کرده‌اند. از سوی دیگر، حدود ۱۷ سال پس از حمله‌ی تروریستی القاعده به برج‌های دوقلوی تجارت جهانی در نیویورک، سینماها در عربستان افتتاح می‌شوند و سالن‌های فرهنگی پررونق‌تر از گردهمایی‌های تروریستی مشغول فعالیت‌ می‌شوند.

طرح برنامه‌های اصلاحی در عربستان که به چشم‌انداز ۲۰۳۰ معروف شده است، اصلاحات و تحولات بی‌سابقه‌ای را به جامعه‌ی سعودی خواهد آورد. این تحولات به گفته یکی از برادران کوچک‌تر بن‌لادن، خلاف چیزی است که اسامه و تفکر غالب گروه تحت هدایتش می‌خواست.

خبرنگار گاردین وقتی میهمان عمارت بن‌لادن‌ها شد که این روزها عمارت غانم خوانده می‌شود، از مادر، برادران و پدرخوانده اسامه درباره «اسلام میانه‌رو» پرسید؛ اسلامی که رهبر جوان سعودی سردمدار آن است و تلاش می‌کند آن را با چهره‌ی خشن اسلام افراطی که از سوی بن‌لادن و گروه القاعده ترویج شده بود، جایگزین کند. مادر بن‌لادن از این تغییر قرائت ابراز خشنودی می‌کند و بازهم نقبی به دوران کودکی مخوف‌ترین تروریست تاریخ معاصر می‌زند. آلیا می‌گوید اسامه پسر سربه‌راهی بود تا وقتی با اخوانی‌ها آشنا شد.

با وجود تحولات رخ‌داده پس از پایان دوران اسامه بن‌لادن، نباید تصور کرد میراث او از میان رفته است. تبلور گروه تروریستی داعش در دهه‌ی گذشته از یک سو و تداوم افراط‌گرایی در منطقه و جهان از سوی دیگر، نشان می‌دهد اندیشه و خطر ظهور دوباره بن‌لادن همچنان وجود دارد.

در‌همین‌باره حمزه، پسر اسامه، نیز محور بخش دیگری از گفت‌وگوی گاردین با آلیا غانم بود. مادربزرگ حمزه به نوه‌اش اشاره می‌کند و می‌گوید او از هر نظر شبیه اسامه است. نوه‌ی 29ساله آلیا حالا مشخص نیست کجاست؛ اما حسن، عموی بزرگ‌تر او، احتمال می‌دهد حمزه در افغانستان و پاکستان در رفت‌‌و‌آمد باشد. حسن به‌ آخرین دیدارش با برادرزاده اشاره می‌کند و با افسوس می‌گوید: «او گفت که برای انتقام خون پدرش یک لحظه نیز از پا نخواهد نشست.

 

پیشنهاد پیشران توسعه به شما : توسعه؛ چاره‌ی سعودی‌ها