اسم رمز بلندپرواز ی های ولیعهد جوان: نئوم

زمینش شبیه لوکیشن فیلم‌های علمی- تخیلی است؛ جزیره‌ای شنی در شمال غربی عربستان سعودی؛ سرزمین صحراهای سوزان. نامش نیز یادآور آثار مشابه سینمایی است؛ چیزی شبیه اودیسه فضایی استنلی کوبریک. نئوم از دو کلمه مرکب شده است؛ یونانی و عربی؛ نئو یا همان نیو (جدید) در کنار «مو» که بخش اول کلمه‌ی مستقبل به معنی آینده در زبان عربی است. قرار است این جزیره اسرارآمیز به یکی از بزرگ‌ترین شهرک‌های روباتیک جهان تبدیل شود. بخشی از چشم‌انداز توسعه ۲۰۳۰ عربستان که از آن به‌عنوان برگ برنده محمد بن‌سلمان، ولیعهد جوان سعودی، یاد می‌شود.

محل احداث شهرک روباتیک در سال ۱۹۶۰ از سوی خلبانی آمریکایی به‌عنوان شهری کوچک در برخی نقشه‌ها ثبت شده بود و در بیش‌تر نقشه‌ها نام و اثری از آن به چشم نمی‌آمد؛ اما امروز این شهر از هر نامی در عربستان معروف‌تر است. قرار است «نئوم» به شهری مجهزتر از دوبی تبدیل شده و گفته می‌شود تعداد روبات‌های ساکن در آن از تعداد انسان‌هایش بیش‌تر خواهد بود.

نئوم اگرچه در ظاهر نامی برای توسعه‌ی فناوری در عربستان سعودی است؛ اما به باور برخی تحلیلگران، اسم رمز نجات سیاسی آل‌سعود (آل‌سلمان) است. محمد بن‌سلمان، ولیعهدی که برخلاف پیشینیان از سوی پدر به این عنوان انتخاب شد، نئوم را «جهش مدنی برای بشریت» معرفی می‌کند. او این شهر مبتنی بر فناوری را مکانی خارج از محدودیت‌های سنتی جامعه سعودی معرفی کرده است. بن‌سلمان در جریان رونمایی از برنامه توسعه ۲۰۳۰ در فصلی مجزا به این شهر تکنولوژیک پرداخته و آن را آینده عربستان و منطقه معرفی کرده است. از شاخصه‌های این شهر که در چارچوب برنامه توسعه به آن پرداخته شده است، می‌توان به وجود فناوری‌های بیولوژیکی و رسانه‌های پیشرفته اشاره کرد. نئوم قرار است به مرکز تجارت تولیدات های‌تک نیز تبدیل شود. خطوط هوایی پیشرفته و مجهز قرار است این شهر را به سایر نقاط استراتژیک مبتنی بر فناوری در دنیا متصل کند.

 

رؤیای شاهزاده

محمد بن‌سلمان از زمان روی‌کار‌آمدن؛ یعنی پس از آنکه علاوه بر وزارت دفاع عربستان، موفق شد به‌عنوان ولیعهد نیز برخی اختیارات را بر عهده بگیرد، تلاش کرده است اصلاحات و تحولات بنیادینی را در اقتصاد این کشور ایجاد کند. یکی از محورهای اصلی برای ایجاد تغییرات اقتصادی در عربستان، مربوط به کاهش وابستگی به نفت است. بن‌سلمان برنامه خصوصی‌سازی شرکت‌ آرامکو، بزرگ‌ترین شرکت نفتی در عربستان را نیز در دستور کار خود قرار داده است. از‌این‌رو، توسعه شهرک‌های تفریحی و تکیه بر فناوری یکی از مهم‌ترین ستون‌های برنامه ۲۰۳۰ برای ایجاد تحول در زمینه اقتصاد است.

کارشناسان سعودی معتقدند ایجاد هتل‌ها و مراکز گردشگری می‌تواند سهم عمده‌ای در جذب توریست داخلی و خارجی ایفا کرده و وضعیت اقتصادی آل‌سعود را متحول کند. جیمز دورسی، کارشناس مسائل خاورمیانه در دانشگاه نانیانگ سنگاپور، معتقد است: «نئوم، تلاشی برای ایجاد منطقه‌ای اقتصادی است که کارآمدتر از ساختار کنونی اقتصاد کلان عربستان خواهد بود».

دورسی در ادامه به گذشته‌ی دوبی به‌عنوان شهر مبتنی بر فناوری اشاره کرد و گفت منطقه خلیج‌فارس پر از برج‌های تجاری سربه‌فلک‌کشیده است. ده‌ها سال زمان نیاز بود تا دوبی جایگاه کنونی‌اش را بیابد و فرودگاهش عنوان سومین فرودگاه بزرگ جهان را به خود اختصاص دهد.

نئوم قرار است نقشی مهم و پررنگ نیز در صادرات کشورهای عربی به اروپا ایفا کند. کویت یکی از هم‌پیمانان سعودی است که از رهاورد توسعه نئوم و پروژه‌های مشابه می‌تواند به ارتقای جایگاه خود دست پیدا کند. آنچه بن‌سلمان برای آینده پروژه نئوم در نظر دارد، مساحتی دو برابر مساحت کشور قطر است. این منطقه در ۵۰کیلومتری آب‌های آزاد واقع شده که به اردن و مصر-به‌عنوان دو کشور مهم عربی- نزدیک است. البته این انتخاب از سر تصادف نبوده و طراحان و کارشناسانی که در این پروژه فعالیت می‌کردند، نزدیکی به مسیرهای حمل‌و‌نقل بین‌المللی را در دستور کار خود قرار داده‌اند. به اعتقاد بسیاری از افراد صاحب‌نظر در حوزه پروژه‌های عمرانی، نئوم و موقعیت استراتژیک آن مشابه همپتونز در نیویورک است.

 

پوششی به نام فناوری

شاید در نگاه نخست ارتباط چندانی میان فناوری و بازی‌های سیاسی در عالم روابط بین‌الملل وجود نداشته باشد. به‌‌ویژه وقتی پای پروژه‌ی بلندپروازانه‌ای مانند نئوم در میان باشد؛ اما نکته درخور توجه این است که محمد بن‌سلمان برخلاف رویه گذشته جهان عرب، تلاش می‌کند روابط نزدیک و دوستانه‌ای با اسرائیل ایجاد کند. او در تلاش است در پوشش فعالیت‌هایی مانند پروژه نئوم سرزمین‌های خالی را برای سکونت آماده کند تا این تلاش‌ها عربستان را به‌عنوان میانجی مقتدری در جریان زمینه‌سازی برای صلح میان اسرائیل و فلسطین معرفی کند. این برنامه که از سوی ایالات متحده و رییس‌جمهور ماجراجوی آن، دونالد ترامپ، کلید خورده است به نام معامله قرن شناخته می‌شود.

در همین راستا و برای پیشبرد هر دو هدف؛ یعنی دلایل پنهان و اهداف پیدای افتتاح پروژه نئوم، عربستان نیازمند استفاده از تجربه‌های گذشته است. در آن راستا دو تجربه منطقه‌ای پیش‌روی ریاض قرار دارد؛ دوبی و دوحه به‌عنوان دو شهر مهم حوزه خلیج‌فارس شناخته می‌شوند که می‌توانند نمونه‌های موفقی برای نئوم باشند. هرچند قطع رابطه ریاض با دوحه، عربستان را از این فرصت محروم کرد؛ اما مطالعات دقیقی برای مسیر سپری‌شده از سوی دوبی صورت گرفته است.

فرهنگ و هنر یکی از ستون‌های اصلی جذابیت و پویایی در دوبی است. از‌این‌رو سعودی‌ها نیز به رونق سینما تن داده و قرار است مراکز تفریحی- فرهنگی، مشابه آنچه در امارات متحده عربی برپاست، در این شهر رؤیایی نیز ایجاد شود. همچنین آزادی رانندگی زنان و به‌رسمیت‌شناختن حقوق نیمی از جمعیت موجب شده است نسل جدید حاکمان سعودی با وجود آن‌که همچنان نسبتی با دموکراسی ندارند، بتوانند زمینه‌ساز زندگی مدرن در کشوری شوند که از لحاظ سیاسی قرابتی با دنیای معاصر ندارد.

 

پیشنهاد پیشران توسعه به شما : عربستان 2030